18. YÃœZYIL ISLAHAT HAREKETLERÄ°

17. yüzyılda II. Osman(1618-1622), IV.Murat(1623-1640), Kuyucu Murat Paşa, Tarhuncu Ahmet Paşa ve Köprülüler sülalesinden sadrazamlar ıslahatlar yapmışlardır. Daha çok iç isyanları bastırmak, asayişi sağlamak, devlet otoritesini yeniden kurmak, maliyeyi düzeltmek, Tımar sistemini düzeltmek ve Kapıkulu ocaklarını ıslah etmek şeklinde gelişen bu ıslahatlar genel olarak yüzeysel kaldığından istenen sonuçlara tam olarak ulaşılamamıştı. Daha çok eski devirlerdeki uygulamaların devamı şeklinde olan ve çok sert tedbirlerle kötülükleri önleme düşüncesine dayanan bu ıslahatlar kalıcı sonuçlar getirmedi. Devletin eski gücüne ulaşmasını sağlayamadı.


18. YÃœZYIL ISLAHATLARININ GENEL KARAKTERÄ°:
18. yüzyılda daha köklü deÄŸiÅŸikliklere ihtiyaç duyuldu. Avrupa’nın askeri ve teknik üstünlüğü görüldü ve kabul edildi. Bu yönde geliÅŸme saÄŸlanmaya çalışıldı. Bu yüzyıldaki Islahatları şöyle sıralayabiliriz:

1)-LALE DEVRÄ° ISLAHATLARI(1718-1730):
1718 yılında Avusturya ile imzalanan Pasarofça AntlaÅŸmasından 1730 yılındaki “Patrona Halil Ä°syanı”na kadar geçen döneme Lale Devri denir. Bu dönemin padiÅŸahı III. Ahmet, Sadrazamı NevÅŸehirli Damat Ä°brahim PaÅŸa’dır.

:
Bu dönemde Avrupa ile savaÅŸ yaÅŸanmamış, barış içinde yaÅŸamak fikri ortaya çıkmıştır. Osmanlı Devleti Avrupa’yı daha iyi tanıyabilmek için Paris, Londra gibi ÅŸehirlere elçiler göndermiÅŸtir. Bu devirdeki diÄŸer yenilikler ve ıslahatlar ÅŸunlardır:
a)- Matbaa kuruldu. (Sait Efendi ve Ä°brahim Müteferrika tarafından 1727′de Ä°stanbul’da kuruldu.
Osmanlı Matbaasında basılan ilk eser Vankulu Lügatı’dır.)
b)- Yeniçerilerden bir itfaiye bölüğü oluşturuldu.
c)- Yalova’da kağıt, Ä°stanbul’da kumaÅŸ ve çini fabrikaları kuruldu.
d)- Yeni Kütüphaneler açıldı. Doğu ve batı eserleri tercüme edildi.
e)- Çiçek aşısı yaygınlık kazandı.
f)- Lağımcı ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yapıldı.
g)- Mimarlık, resim ve minyatür sanatları gelişti.

2)- I.MAHMUT DEVRÄ° ISLAHATLARI(1730-1754)
Patrona Halil İsyanı sonucu Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve yakınları öldürüldü. Padişah III. Ahmet tahttan indirildi, yerine I. Mahmut getirildi.
Önemli Siyasi Olayları:
a)- 1736-1739 Osmanlı-Rus+Avusturya Savaşları sonucunda BELGRAT Antlaşması imzalandı.
b)- 1740 Yılında Fransızlara verilen Kapitülasyonlar sürekli hale getirildi.
c)- 1746 yılında Ä°ran’la Kasr-ı Åžirin AntlaÅŸmasındaki sınırları kabul eden antlaÅŸma imzalandı.

Islahatlar:
a)- Humbaracı Ahmet Paşa, Topçu ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yaptı.
b)- Ãœsküdar’da KARA MÃœHENDÄ°SHANESÄ° (Mühendishane-i Berri Hümayun) adlı bir subay okulu açıldı.

3)- III.MUSTAFA DEVRÄ° ISLAHATLARI (1757-1774):
III.Mustafa döneminde Lehistan meselesi yüzünden 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı yapıldı. Savaş Osmanlı Devleti için felaketle sonuçlandı. III. Mustafa kederinden öldü.(1774)

Islahatlar:
a)- “Baron Dö Tot” Sürat topçuları adlı bir birlik kurdu, topçu ve istihkam sınıflarını yetiÅŸtirdi.
b)- Hendeshane adlı okulda denizcilik ve topçuluk eğitimi verildi.(Mühendishane-i Bahri Hümayun)
c)- Maliyede düzenlemeler yapıldı.

4)- I.ABDÃœLHAMÄ°T DEVRÄ° ISLAHATLARI(1774-1789):
III. Mustafa’nın ölümüyle yerine I.Abdülhamit geçti.
Önemli Siyasi Olayları:
a)- Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı.(1774)
b)- 1783′de Ruslar Kırım’ı iÅŸgal etti.
c)- 1787-1792 Osmanlı-Rus+Avusturya savaşı baÅŸladı. 1789′da ölümüyle yerine III.Selim geçti.

Islahatlar:
a)- Ä°stanbul’da bir istihkam okulu açıldı.
b)- Maliye’de ve askeri alanda ıslahatlara devam edildi.

4)- III.SELÄ°M DEVRÄ° ISLAHATLARI(1774-1789):
Önemli Siyasi Olayları:
a)- Başa geçtiğinde Osmanlı Devletiyle Rusya+Avusturya savaşı devam ediyordu.(1787-1792)
b)- 1789′da Fransız ihtilali çıktı.
c)- Bunun üzerine Avusturya 1791′de savaÅŸtan çekilerek ZiÅŸtovi AntlaÅŸmasını imzaladı.
d)- Tek başına kalan Rusya da 1792′de YAÅž antlaÅŸmasını imzaladı.
e)- Napolyon 1798′de Mısır’ı iÅŸgal etti. Nizamı Cedit Fransız ordusunu AKKA’da yendi. Fransızlar Mısır’dan çekildi.
f)- Fransız ihtilalinin etkileri Osmanlı Devletinde görülmeye baÅŸlandı. 1804′de Sırp Ä°syanı çıktı.
g)- 1806-1812 Osmanlı Rus Savaşı başladı.
h)- 1807′de Kabakçı Mustafa Olayı ile tahttan indirildi.
Islahatlar:
III. Selim Döneminde yapılan Islahatlara genel olarak Nizam-ı Cedit(Yeni Düzen) denilmiştir.
a)- Nizam-ı Cedit Ordusunu kurarak, yeniçeri ocağını geri plana düşürdü.(Ä°sveçli subayların eÄŸittiÄŸi bu ordu, Akka’da Napolyon’u yenmeyi baÅŸardı.)
b)- Islahat hareketlerine ve Nizam-ı Cedit ordusuna gelir sağlamak amacıyla İRAD-I CEDİT adıyla yeni bir hazine kurdu.
c)- Kara ve deniz mühendishaneleri genişletildi.
d)- Yeniçeri ve diğer Kapıkulu Ocakları düzene sokuldu.
e)- Tersaneler yenilendi, modern toplar döküldü.
f)- Avrupa’daki geliÅŸmeleri öğrenmek için Paris, Londra,Viyana ve Berlin’de devamlı elçilikler açıldı.
g)- İlmiye sınıfında ve devlet dairelerinde düzenlemeler yapıldı.
h)- Bilim ve sanat eserleri batı dillerinden Türkçe’ye çevrildi.

DAĞILMA DÖNEMİ
19. YÃœZYILDA OSMANLI DEVLETÄ°

19. YÃœZYILDA OSMANLI DEVLETÄ°NÄ° SARSAN OLAYLAR:
1)- Sırp İsyanı(1804)
2)- 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı ve Bükreş Antlaşması
3)-
4)- 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı ve Edirne Antlaşması
5)- Mısır Valisi Kavalalı mehmet Ali PaÅŸa’nın Ä°syanı
6)- Kırım Savaşı(1853-1856)
7)- 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı)

II.MAHMUT DÖNEMİ (1808-1839)

SIRP Ä°SYANI (1804)
Sebepleri:
1)- Fransız İhtilalinin Milliyetçilik, bağımsızlık ve hürriyet gibi fikirlerinin sırplar üzerinde etkili olması
2)- SavaÅŸların Sırbistan toprakları üzerinde geçmesi ve bu savaÅŸlar sırasında Sırbistan’ın sık sık el deÄŸiÅŸtirmesi
3)- Sırbistan’daki Yeniçerilerin olumsuz davranışları
4)- Rusyanın kışkırtması
Ä°syan:
Bu sebeplerden dolayı 1804′de KARA YORGÄ° liderliÄŸinde Sırplar ayaklandı.
NOT: Osmanlı Devletinde “Milliyetçilik” akımı neticesinde ayaklanan ilk topluluk SIRPLAR’dır.

Sırplarla İlgili Antlaşmalar:
1)- 1806-1812 Osmanlı Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan BÃœKREÅž ANTLAÅžMASI’nda Sırplara bazı haklar verildi.
2)- 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan EDÄ°RNE ANTLAÅžMASI’nda Sırplara özerklik verildi.
3)- 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan Ayestefanos ve BERLÄ°N ANTLAÅžMASI’nda Sırbistan bağımsızlığına kavuÅŸtu.

1806-1812 OSMANLI-RUS SAVAÅžI:
Sebepler:
1)- Rusların Sırp isyanını desteklemesi ve Balkan Milletlerini kışkırması.
2)- Rusya’nın Eflak-BoÄŸdan’ı iÅŸgal etmesi.
SavaÅŸ:
* Rusların Eflak-BoÄŸdan’ı iÅŸgal etmesi karşısında Fransa’nın etkisiyle Osmanlı Devleti Rusya’ya savaÅŸ ilan etti. Osmanlı-Fransız yakınlaÅŸması karşısında Ä°ngiltere Rusya’nın yanında yer aldı.
* Ä°ngilizler Ruslara destek için donanmalarını Ä°stanbul’a gönderdiler. Ä°stanbul’a sadece denizden yapacakları bir saldırıyla baÅŸarılı olamayacaklarını anlayarak geri döndüler. Bu defa Mısır’a saldıran Ä°ngilizleri Mısır Valisi Mehmet Ali PaÅŸa püskürtttü.
* Fransa 1807′de Rusya ile “Tilsit AntlaÅŸmasını” imzalayarak, dostluk kurdu. Yalnız kalan Osmanlı Devleti Ä°ngiltere’ya yaklaÅŸtı. Ä°ngiltere ile ” Çanakkale (Kale-i Sultaniye)” antlaÅŸmasını imzaladı.
* Bu arada Ruslar Osmanlı topraklarında ilerliyordu.
* Avrupa’da siyasi ortam yeniden deÄŸiÅŸti. Fransa ile Rusya’nın arası yeniden açıldı. Rusya’ya silahlarını çeviren Fransa bu defa Osmanlı Devleti’nin yanında yer aldı. Fransa’ya güvenemeyen Osmanlı Devleti Rusya ile BÃœKREÅž ANTLAÅžMASINI imzalayarak savaşı sona erdirdi.
Sonuç:
Ruslarla BÜKREŞ ANTLAŞMASI imzalandı.(1812)
1)- İki devlet arasında Tuna nehri sınır olacak.
2)- Ruslar Beserabya hariç işgal ettiği yerleri geri verecek.
3)- Sırplara bazı haklar verilecekti.

YUNAN Ä°SYANI
SEBEPLERÄ°:
1)- Fransız ihtilalinin milliyetçilik, bağımsızlık gibi fikirlerinin etkisi
2)- Rusya’nın ve Avrupa Devletleri’nin kışkırtması
3)- 1804 de kurulan Etniki Eterya Cemiyeti’nin çalışmaları

Ä°SYAN:
1821′de Mora’da baÅŸlayan isyan kısa sürede büyüdü. Osmanlı hükümeti Mısır Valisi Mehmet Ali PaÅŸa’dan yardım istedi. M.Ali PaÅŸa yardım karşılığında II.Mahmut’tan Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesini istedi. Osmanlı ve Mısır donanması isyanı bastırdı ve NAVARÄ°N limanına çekildi. Ancak Yunan isyanının bastırılması Batılıların iÅŸine gelmedi. Ä°ngitere, Fransa, Rusya ve Avusturya Osmanlı devleti’ne ültimatom vererek Yunanistan’a bağımsızlık verilmesini istediler. Bu istek reddedilince Osmanlı ve Mısır donanmasını NAVARÄ°N de yaktılar. Rusya Osmanlı’ya savaÅŸ ilan etti.

NOT: Navarin olayı Osmanlı Donanmasının yaşadığı 4 felaketten biridir. Birincisi 1571 İnebahtı, İkincisi 1770 Çeşme, Üçüncüsü 1827 Navarin, Dördüncüsü 1853 Sinoptur.

1828-1829 OSMANLI-RUS SAVAÅžI
SEBEPLERÄ°:
1)- Ruslar’ın sıcak denizlere inmek istemesi
2)- Osmanlının Rusya’dan Navarin’de yakılan donanmanın zararını talep etmesi
3)- Osmanlı’nın Yunanlılar ve azınlıklarla ilgili Avrupa Devletlerinin ve Rusya’nın isteklerini reddetmesi.
SAVAÅž:
Bu sebeplerden Rusyanın saldırısıyla savaş başladı. Ancak Osmanlı Devleti böyle bir savaşa hazır değildi. ÇÜNKÜ:
1)- Donanması Navarin’de yakılmıştı.
2)- 1826′da Yeniçeri Ocağı kaldırılmış, ASAKÄ°R-Ä° MANSURE-Ä° MUHAMMEDÄ°YE ordusu yeni kurulmuÅŸtu.
3)- Yunan ayaklanmasından dolayı bütün Avrupa Osmanlının karşısındaydı.
SONUÇ:
Rusların ilerleyerek doÄŸuda Erzurum’a, batıda Edirne’ye kadar gelmeleri üzerine Osmanlı devleti barış istedi. Rusyayla EDÄ°RNE ANTLAÅžMASI imzalandı.(1829)
EDÄ°RNE ANTLAÅžMASI (1829)
Maddeleri:
1)- Eflak-BoÄŸdan ve Sırbıstan’a özerklik verildi.
2)- Yunanistan bağımsız olacaktı.
3)- Rus ticaret gemileri boğazlardan geçebilecekti.
4)- Prut nehri sınır olacaktı.
5)- Osmanlı Devleti savaş tazminatı verecekti.

NOT: Osmanlı Devletinde bağımsızlığını elde eden ilk azınlık YUNANÄ°STAN’dır.

NOT: Osmanlının Yunan isyanı ve Rus savaşıyla uÄŸraÅŸmasını fırsat bilen Fransa 1830′ da CEZAYÄ°R i iÅŸgal etti.

MISIR VALÄ°SÄ° MEHMET ALÄ° PAÅžA’NIN Ä°SYANI (Denize düşen yılana sarılır.)
SEBEPLERÄ°:
1)- Yunan isyanının bastırılmasında II. Mahmut’a yardım eden Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali PaÅŸa’ya vaad edilen yerlerin verilmemesi
2)- Mehmet Ali PaÅŸa’nın Navarin olayından sonra padiÅŸahtan izin almadan ordu ve donanmasını geri çekmesi.
3)- 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşında yardım istenildiÄŸi halde Mehmet Ali PaÅŸa’nın yardım göndermemesi
Ä°SYAN:
II.Mahmut Mehmet Ali PaÅŸa’yı görevden almak için hazırlanırken Mehmet Ali PaÅŸa’nın oÄŸlu Ä°brahim PaÅŸa, üzerine gönderilen padiÅŸah kuvvetlerini yenerek Konya’ya ilerledi. Bu zor durum karşısında padiÅŸah yabancı devletlerden yardım istedi. Ä°ngiltere ve Fransa bu isteÄŸe kayıtsız kaldılar. II.Mahmut son çare olarak (denize düşen yılana sarılır diyerek) Rusya’dan yardım istedi. Bir Rus donanması Ä°stanbul boÄŸazını geçerek Büyükdere önlerine demirledi. Osmanlı Rus yakınlaÅŸması Ä°ngiltere ve Fransa’yı telaÅŸlandırdı. Hemen devreye girerek Mehmet Ali PaÅŸa ya baskı yaptılar. Bunun üzerine Mehmet Ali PaÅŸa ile II.Mahmut arasında KÃœTAHYA ANTLAÅžMASI imzalandı.(14 Mayıs 1833)
KÜTAHYA ANTLAŞMASI(14 Mayıs 1833)
1)- Mehmet Ali PaÅŸa’ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Suriye valiliÄŸi de verilecek.
2)- OÄŸlu Ä°brahim PaÅŸa’ya da Cidde valiliÄŸine ek olarak Adana Muhassıllığı (O bölgenin vergilerini toplama hakkı) verilecek.

NOT: Bu antlaşma Mısır sorununu geçici olarak çözmüş fakat iki tarafta bu anlaşmadan memnun olmamıştır.

NOT: Kütahya antlaşmasına rağmen kendisini güvende hissetmeyen II.Mahmut Rusyayla HÜNKAR İSKELESİ antlaşmasını imzalamıştır.(1833)

HÃœNKAR Ä°SKELESÄ° ANTLAÅžMASI (8 Temmuz 1833)
1)-Osmanlı bir saldırıya uğrarsa Ruslar asker ve donanma gönderecek, ancak masrafları Osmanlı ödeyecek.
2)-Rusya bir saldırıya uÄŸrarsa Osmanlı boÄŸazları kapatacak. (Ä°ngiltere ve Fransa’ya karşı)
3)-Bu antlaşma 8 yıl sürecek.
ÖNEMİ:
1)-Rusya bu antlaşmayle boğazlar üzerinde büyük avantaj sağlayıp,Karadenizdeki güvenliğini artırmış oldu.
2)-Bu antlaşmayla BOĞAZLAR MESELESİ ortaya çıkmıştır.
3)-Bu antlaşma Osmanlının boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını TEK BAŞINA kullandığı son antlaşmadır.

NOT: Osmanlı Devleti Mısır ve BoÄŸazlar meselesinde Ä°ngiltere’nin desteÄŸini kazanmak için Ä°ngiltere ile 1838 BALTA LÄ°MANI AntlaÅŸmasını imzalamıştır.Bu antlaÅŸma ile Ä°ngiltereye çok geniÅŸ ekonomik haklar verilmiÅŸ, Osmanlı ülkesinde tekel sistemi ve iç gümrük yönetimi kaldırılmış böylece Osmanlı ekonomisinin çöküşü hızlanmıştır.

AÇIKLAMA: Kütahya antlaÅŸması fazla uzun sürmedi. 1839′da Mehmet Ali PaÅŸa bağımsızlığını ilan etti. OÄŸlu Ä°brahim PaÅŸa üzerine gönderilen Osmanlı kuvvetlerini NÄ°ZÄ°P’te yendi.Ä°ngiltere ve Fransa Hünkar Ä°skelesi antlaÅŸmasına dayanarak Rusyanın boÄŸazlara egemen olmasından çekindiklerinden hemen devreye girerek MISIR konusunda Londra’da uluslararası bir konferans düzenlendi.

NOT: Nizip yenilgisi haberi Ä°stanbul’a gelmeden II. Mahmut ölmüş, yerine Abdülmecid padiÅŸah olmuÅŸtur.

II.MAHMUT DÖNEMİNDE ASKERİ ALANDA YAPILAN ISLAHATLAR:
1)-Alemdar Mustafa Paşa,Nizam-ı Cedit ordusunun yerine Sekban-ı Cedit Ordusunu kurdu.
2)-II.Mahmut Alemdar Mustafa Paşanın öldürülmesi üzerine Sekban-ı Ceditin yerine EŞKİNCİ OCAĞINI kurdu.
3)-1826′da Yeniçeri Ocağını kaldırarak(Vakayı Hayriye Olayı) yerine ASAKÄ°R-Ä° MANSURE-Ä° MUHAMMEDÄ°YE ordusu kuruldu.
4)-Yeni kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu tümen, tabur, bölük gibi birliklere ayrıldı. EÄŸitimi için Prusya’dan subaylar getirildi. Avrupaya subaylar gönderildi.